Հին Սյունիքի սիրտը

«Հին Սյունիքի սիրտը» մեծ ճանապարհորդություն է դեպի Հայաստանի հարավ, որտեղ մեկ օրվա ընթացքում կարելի է տեսնել խոր կիրճեր, լեռնային համայնապատկերներ և Սյունիքի երկու նշանավոր վանքեր։ Երթուղին անցնում է երկրի ամենագեղատեսիլ տարածաշրջաններից մեկով և միավորում է Արսնաձորի դիտահրապարակը, «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին, լեգենդար Տաթևը և հնագույն Վահանավանքը։ Սա ոչ միայն առանձին տեսարժան վայրերի շրջայց է։ Ճանապարհը մեզ աստիճանաբար տանում է ավելի խորը՝ Սյունիք, որտեղ լեռները, կիրճերը և դարավոր պատմությունը դառնում են մեկ ճանապարհորդության մաս։

Առաջին կանգառը կլինի Արսնաձորի դիտահրապարակը։ Այստեղից բացվում են տպավորիչ համայնապատկերային տեսարաններ լեռների և Որոտանի խոր կիրճի վրա։ Բնանկարի մասշտաբն այստեղ հատկապես լավ է փոխանցում Սյունիքի բնավորությունը՝ լեռնային ճանապարհներ, զառիթափ լանջեր և հսկայական տարածություն շուրջբոլորը։ Դիտահրապարակում ժամանակ կլինի փոքրիկ զբոսանքի և լուսանկարների համար։

Այնուհետև կուղևորվենք Հայաստանի ամենահայտնի ժամանակակից տեսարժան վայրերից մեկը՝ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղի։ Ճոպանուղին անցնում է գեղատեսիլ Որոտանի կիրճի վրայով և տանում ուղիղ Տաթևի վանք։ Երթուղու երկարությունը մոտ 5,7 կմ է, իսկ ուղևորությունը տևում է մոտավորապես 12 րոպե։ Բայց այստեղ գլխավորը միայն ճոպանուղին չէ։ Շարժման ընթացքում ձեր առջև աստիճանաբար բացվում են Որոտանի խոր կիրճը, լեռնալանջերը և Սյունիքի համայնապատկերները, իսկ առջևում հայտնվում է հնագույն Տաթևը։ Այդ պատճառով վանք տանող ճանապարհը դառնում է ճանապարհորդության առանձին մաս։

«Տաթևի թևերով» ուղևորությունից հետո մեզ սպասում է երթուղու գլխավոր պատմական կետը՝ Տաթևի վանքը։ Տաթևը գտնվում է Որոտանի հսկայական կիրճի եզրին և դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի ամենակարևոր հոգևոր, մշակութային և կրթական կենտրոններից մեկը։ Համալիրի գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Պողոս-Պետրոսը, կառուցվել է IX–X դարերում։ Միջնադարում Տաթևը շատ ավելին էր, քան վանքը. այստեղ զարգանում էին աստվածաբանությունը, փիլիսոփայությունը, գիտությունը, արվեստը և ձեռագրական մշակույթը։ XIV–XV դարերում վանքին կից գործել է հանրահայտ Տաթևի համալսարանը, որը դարձել է միջնադարյան Հայաստանի ամենակարևոր կրթական կենտրոններից մեկը։ Համալիրի ամենաանսովոր տեսարժան վայրերից մեկը Գավազանն է։ Դա մոտ ութ մետր բարձրությամբ միջնադարյան քարե սյուն է, կառուցված այնպես, որ կարող էր շեղվել ուղղահայաց դիրքից և վերադառնալ ետ։ Բայց Տաթևը տպավորում է ոչ միայն պատմությամբ։ Խոր կիրճի վրա նրա դիրքը վանքը դարձնում է Հայաստանի այն վայրերից մեկը, որտեղ ճարտարապետությունը և բնությունը ընկալվում են որպես մեկ ամբողջություն։

Տաթևին ծանոթանալուց հետո ճանապարհորդությունը շարունակվում է ավելի խորը՝ Սյունիք, Կապանի ուղղությամբ։ Լեռների մեջ է գտնվում Վահանավանքը՝ հնագույն վանական համալիր, որը զգալիորեն ավելի հազվադեպ է հանդիպում դասական զբոսաշրջային երթուղիներում։ Վանքը հիմնադրվել է X դարում իշխան Վահան Սյունու կողմից։ Համալիրի գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, կառուցվել է 911 թվականին։ Հետագա դարերում Վահանավանքը զարգացել է որպես Սյունիքի կարևոր հոգևոր կենտրոն և սերտ կապված է եղել տարածաշրջանի իշխանական և թագավորական տոհմերի հետ։ Մթնոլորտով Վահանավանքը բոլորովին այլ է, քան Տաթևը։ Այստեղ զգալիորեն ավելի հանգիստ է. հնագույն քարե պատերը, շրջապատող լեռները և խոշոր զբոսաշրջային երթուղիներից հեռավորությունը ստեղծում են Սյունիքի խորքը իսկական ճանապարհորդության զգացողություն։ Հենց Վահանավանքը կդառնա մեր երթուղու ավարտող պատմական կետը։

Մեկ օրվա ընթացքում մենք կտեսնենք Որոտանի կիրճի համայնապատկերները, կթռչենք նրա վրայով «Տաթևի թևերով», կծանոթանանք լեգենդար Տաթևի պատմությանը և ճանապարհը կշարունակենք դեպի հնագույն Վահանավանք՝ Կապանի լեռների մեջ։

«Հին Սյունիքի սիրտը» կհամապատասխանի նրանց, ովքեր ցանկանում են ավելի խորությամբ տեսնել Սյունիքը և չսահմանափակվել միայն Տաթև դասական էքսկուրսիայով։ Երթուղին հատկապես հետաքրքիր է լեռնային բնանկարների, պատմության, հնագույն վանքերի, համայնապատկերային տեսարանների և անսովոր ճանապարհների սիրահարների համար։

«Տաթևի թևեր» ճոպանուղով ուղևորությունը երթուղուն ավելացնում է բոլորովին այլ տպավորություն՝ Որոտանի կիրճի մասշտաբը բարձրությունից տեսնելու հնարավորություն։

Էքսկուրսիան երկարատև է՝ մոտ 13–14 ժամ, բայց մեկ օրվա ընթացքում թույլ է տալիս անցնել մեծ ճանապարհ Հայաստանի ամենատպավորիչ տարածաշրջաններից մեկով՝ Որոտանի կիրճից և Տաթևից մինչև Կապանի լեռները և հնագույն Վահանավանքը։