Հայոց պատմության պահապանները

Ճանապարհորդությունը սկսվում է Հովհաննավանքի վանքից, որը գտնվում է Քասախ գետի խոր կիրճից անմիջապես վեր։

Այս վայրի պատմությունը սկիզբ է առնում քրիստոնեական Հայաստանի առաջին դարերից։ Ըստ ավանդության՝ առաջին եկեղեցին այստեղ հիմնադրվել է Դ դարում Գրիգոր Լուսավորչի կողմից։ Վանական համալիրի գլխավոր տաճարը՝ Սուրբ Կարապետ եկեղեցին, կառուցվել է 1216–1221 թվականներին։

Հովհաննավանքը հետաքրքիր է ոչ միայն իր պատմությամբ ու միջնադարյան ճարտարապետությամբ։ Վանքի տարածքից բացվում է Քասախի կիրճի տպավորիչ տեսարան, որի շնորհիվ այս վայրը հատկապես գեղեցիկ է տարվա ցանկացած եղանակին։

Այնուհետև կմեկնենք Սաղմոսավանք՝ Արագածոտնի մարզի ևս մեկ հայտնի վանք, որը գտնվում է Քասախի կիրճի հենց եզրին։

Համալիրի գլխավոր տաճարը՝ Սուրբ Սիոն եկեղեցին, կառուցվել է 1215 թվականին Վաչե Վաչուտյան իշխանի կողմից։ ԺԳ դարում վանքը զարգացավ որպես կարևոր հոգևոր ու մշակութային կենտրոն։ Այստեղ էր գտնվում 1255 թվականին կառուցված մատենադարանը, որտեղ պահվում էին ձեռագրեր և եկեղեցական արժեքներ։

Միջնադարյան վանքերից հետո կմեկնենք դեպի Հայոց այբուբենի հուշարձան։

Հայոց այբուբենը ստեղծվել է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից 405 թվականին։ Սկզբնապես այն բաղկացած էր 36 տառից, ավելի ուշ ավելացան եւս երեքը։

Հուշարձանն ինքը կանգնեցվել է 2005 թվականին՝ հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի կապակցությամբ։ Արագածի ֆոնի վրա տեղադրված են հայոց այբուբենի հսկայական քարե տառերը և Մեսրոպ Մաշտոցի ու հայոց գրի պատմության հետ կապված քանդակներ։

Ճանապարհորդությունն ավարտենք Արագած լեռան ստորոտում՝ Ամբերդ ամրոցում։

Ամբերդը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 2300 մետր բարձրության վրա՝ Ամբերդ և Արքաշեն գետերի կիրճերի միջև։ Այս վայրում առաջին ամրությունները վերաբերում են վաղ միջնադարին, իսկ ամրոցի հիմնական զարգացումը տեղի է ունեցել Ժ–ԺԳ դարերում։

Ժ դարում Ամբերդը դարձավ հայկական իշխանական տիրույթների կարևոր ռազմապաշտպանական կենտրոն։ Ամրոցը բազմիցս անցել է ձեռքից ձեռք, ապրել է հարձակումներ և ավերածություններ։ 1196 թվականին այն ազատագրվել է հայ-վրացական զորքերի կողմից, իսկ ԺԳ դարում ամրոցը կրկին ավերվել է մոնղոլական արշավանքի ժամանակ։

Այսօր այստեղ պահպանվել են ամրոցի պարիսպները, ամրոցի մասերը, միջնադարյան բաղնիքը և Վահրամաշեն եկեղեցին։ Իսկ Արագածի լանջերին բարձր գտնվելը Ամբերդը դարձնում է ոչ միայն պատմական, այլև երթուղու ամենագեղեցիկ տեսարանային կետերից մեկը։

Այս երթուղին հարմար կլինի նրանց, ովքեր ցանկանում են ծանոթանալ Հայաստանին նրա վանքերի, գրի, միջնադարյան ճարտարապետության և ամրոցների միջոցով։

Մեկ օրվա ընթացքում դուք կտեսնեք Քասախի կիրճի վրայի երկու վանք, կիմանաք հայոց այբուբենի ստեղծման պատմությունը և կբարձրանաք երկրի ամենահայտնի միջնադարյան ամրոցներից մեկը՝ Ամբերդ։

Հատկապես հետաքրքիր երթուղի է պատմության, ճարտարապետության, լեռնային բնանկարների և գեղեցիկ, զանգվածային տուրիզմից հեռու վայրերի սիրահարների համար։