Հին Սյունիքի սիրտը

«Հին Սյունիքի սիրտը» մեծ ճամփորդություն է դեպի Հայաստանի հարավ, որտեղ մեկ օրում կարելի է տեսնել խոր կիրճեր, լեռնային համայնապատկերներ և Սյունիքի երկու նշանավոր վանքեր։

Երթուղին անցնում է երկրի ամենագեղատեսիլ մարզերից մեկով և միավորում է Արսնաձորի դիտարանը, «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին, լեգենդար Տաթևը և հին Վահանավանքը։

Սա պարզապես առանձին տեսարժան վայրերի շրջայց չէ։ Ճանապարհը մեզ աստիճանաբար ավելի խորն է տանում Սյունիք, որտեղ լեռները, կիրճերը և դարավոր պատմությունը դառնում են մեկ ճամփորդության մաս։

Առաջին կանգառը կլինի Արսնաձորի դիտարանը։

Այստեղից բացվում են տպավորիչ համայնապատկերներ դեպի լեռները և խորունկ Որոտանի կիրճը։

Բնապատկերի մասշտաբն այստեղ հատկապես լավ է փոխանցում Սյունիքի բնույթը՝ լեռնային ճանապարհներ, զառիթափ լանջեր և հսկայական տարածություն շուրջբոլորը։

Դիտարանում ժամանակ կլինի կարճ զբոսանքի և լուսանկարների համար։

Այնուհետև կմեկնենք Հայաստանի ամենահայտնի ժամանակակից տեսարժան վայրերից մեկը՝ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին։

Ճոպանուղին անցնում է գեղատեսիլ Որոտանի կիրճի վրայով և տանում է ուղիղ դեպի Տաթևի վանք։

Երթուղու երկարությունը կազմում է մոտ 5,7 կմ, իսկ ուղևորությունը տևում է մոտավորապես 12 րոպե։

Սակայն գլխավորը հենց ճոպանուղին չէ։

Ուղևորության ընթացքում ձեր առջև աստիճանաբար բացվում են խորունկ Որոտանի կիրճը, լեռնալանջերը և Սյունիքի համայնապատկերները, իսկ առջևում հայտնվում է հին Տաթևը։

Այդ իսկ պատճառով վանք տանող ճանապարհը դառնում է ճամփորդության առանձին մասը։

«Տաթևի թևեր»-ով ուղևորությունից հետո մեզ սպասում է երթուղու գլխավոր պատմական կետը՝ Տաթևի վանքը։

Տաթևը գտնվում է հսկայական Որոտանի կիրճի եզրին և դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի կարևորագույն հոգևոր, մշակութային և կրթական կենտրոններից մեկը։

Համալիրի գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Պողոս-Պետրոսը, կառուցվել է IX–X դարերում։

Միջնադարում Տաթևը շատ ավելին էր, քան վանք։ Այստեղ զարգանում էին աստվածաբանությունը, փիլիսոփայությունը, գիտությունը, արվեստը և ձեռագրական մշակույթը։

XIV–XV դարերում վանքին կից գործում էր հանրահայտ Տաթևի համալսարանը, որը դարձավ միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն կրթական կենտրոններից մեկը։

Համալիրի ամենաառեղծվածային տեսարժան վայրերից մեկը Գավազանն է։

Սա միջնադարյան քարե սյուն է՝ մոտ ութ մետր բարձրությամբ, կառուցված այնպես, որ կարող էր շեղվել ուղղաձիգ դիրքից և կրկին վերադառնալ։

Սակայն Տաթևը տպավորում է ոչ միայն պատմությամբ։

Խոր կիրճի վրայի իր դիրքադրությամբ վանքը դառնում է Հայաստանի այն վայրերից մեկը, որտեղ ճարտարապետությունը և բնությունը ընկալվում են որպես մեկ ամբողջություն։

Տաթևին ծանոթանալուց հետո ճամփորդությունը շարունակվում է Սյունիքի ավելի խորքեր՝ դեպի Կապան։

Լեռների մեջ գտնվում է Վահանավանքը՝ հին վանական համալիր, որը շատ ավելի հազվադեպ է հանդիպում դասական զբոսաշրջային երթուղիներում։

Վանքը հիմնադրվել է X դարում Վահան Սյունու իշխանի կողմից։

Համալիրի գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, կառուցվել է 911 թվականին։

Հետագա դարերում Վահանավանքը զարգացավ որպես Սյունիքի կարևոր հոգևոր կենտրոն և սերտորեն կապված էր տարածաշրջանի իշխանական ու թագավորական հարստությունների հետ։

Մթնոլորտով Վահանավանքը միանգամայն այլ է, քան Տաթևը։

Այստեղ զգալիորեն ավելի հանդարտ է. հին քարե պատերը, շրջապատող լեռները և խոշոր զբոսաշրջային երթուղիներից հեռու գտնվելը ստեղծում են Սյունիքի խորքը կատարվող իրական ճամփորդության զգացողություն։

Հենց Վահանավանքը կդառնա մեր երթուղու եզրափակիչ պատմական կետը։

Մեկ օրվա ընթացքում կտեսնենք Որոտանի կիրճի համայնապատկերները, կթռչենք դրա վրայով «Տաթևի թևեր»-ով, կծանոթանանք լեգենդար Տաթևի պատմությանը և կշարունակենք ճանապարհը դեպի հին Վահանավանք՝ Կապանի լեռների մեջ։

«Հին Սյունիքի սիրտը» հարմար է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորը ճանաչել Սյունիքը և չսահմանափակվել միայն Տաթևի դասական շրջագայությամբ։

Երթուղին առանձնապես հետաքրքիր է լեռնային բնապատկերների, պատմության, հին վանքերի, համայնապատկերային տեսարանների և անսովոր ճանապարհների սիրահարների համար։

«Տաթևի թևեր» ճոպանուղով ուղևորությունը երթուղուն ավելացնում է միանգամայն այլ տպավորություն՝ Որոտանի կիրճի մասշտաբը բարձունքից տեսնելու հնարավորությունը։

Էքսկուրսիան երկար է՝ մոտ 13–14 ժամ, սակայն մեկ օրում այն թույլ է տալիս մեծ ճանապարհ անցնել Հայաստանի ամենատպավորիչ մարզերից մեկով՝ Որոտանի կիրճից ու Տաթևից մինչև Կապանի լեռներն ու հին Վահանավանքը։