Հյուսիսային Հայաստանի գանձերը

Այս երթուղին տանում է դեպի Լոռու մարզ՝ խոր կիրճերի, լեռնային բնապատկերների և միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր հուշարձանների երկիր։

Մեկ օրվա ընթացքում կայցելենք երեք հայտնի վանական համալիր և մի անսովոր քարանձավ, որը գտնվում է Լոռու գեղատեսիլ բնության մեջ։

Առաջին կանգառը կլինի Ախթալայի վանքը՝ միջնադարյան ամրացված վանական համալիր, որը շրջապատված է հզոր ամրոցային պարիսպներով։

Ախթալային առանձնահատուկ հռչակ է բերել գլխավոր՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը վերաբերում է XIII դարին։

Տաճարի գլխավոր գանձը գտնվում է ներսում՝ դրանք հրաշալիորեն պահպանված միջնադարյան որմնանկարներն են, որոնք ծածկում են պատերի և զոհասեղանի տարածքի զգալի մասը։ Նման մոնումենտալ որմնանկարչությունը հայկական վանքերում հազվադեպ է հանդիպում, ուստի Ախթալան առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում երկրի պատմական հուշարձանների շարքում։

Այնուհետև կուղևորվենք դեպի Հաղպատի վանք։

Վանական համալիրը հիմնադրվել է X դարում՝ Բագրատունիների արքայատոհմի օրոք։ Մի քանի դար շարունակ Հաղպատը եղել է միջնադարյան Հայաստանի կարևոր հոգևոր, կրթական և մշակութային կենտրոն։

Այստեղ պահպանվել են եկեղեցիներ, մատուռներ, զանգակատուն, ճաշարան, խաչքարեր և տարբեր դարաշրջանների այլ կառույցներ։

Հաղպատը Սանահինի վանքի հետ միասին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես հայկական միջնադարյան կրոնական ճարտարապետության զարգացման ակնառու օրինակ։

Հաջորդ կանգառը կլինի Մենձ Էր քարանձավը, որը գտնվում է Ալավերդու տարածքում։

«Մենձ Էր» անվանումը լոռեցիների տեղական բարբառով նշանակում է «Մեծ քարանձավ»։

Քարանձավը հետաքրքիր է ոչ միայն իր ներքին տարածությամբ, այլև իր դիրքով. այստեղից բացվում են գեղեցիկ տեսարաններ դեպի Լոռու կիրճը և շրջակա լեռները։

Բնության հետ ծանոթությունից հետո կուղևորվենք միջնադարյան Հայաստանի ևս մեկ նշանավոր հուշարձան՝ Սանահինի վանք։

Սանահինը ևս ձևավորվել է հիմնականում X–XIII դարերում և իր ժամանակի կարևորագույն կրթական ու հոգևոր կենտրոններից մեկն էր։

Այստեղ գործել են դպրոց և գրադարան, կատարվել է աշխատանք ձեռագրերի հետ, զարգացել են աստվածաբանությունը և այլ գիտություններ։

Սանահինի ճարտարապետական համալիրն ընդգրկում է մի քանի եկեղեցի, գավիթներ, զանգակատուն, մատենադարան և բազմաթիվ խաչքարեր։

Հաղպատի հետ միասին Սանահինի վանքը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության ներքո։

Հենց այստեղ էլ ավարտվում է ճամփորդությունը Լոռիով՝ Հյուսիսային Հայաստանի միջնադարյան ճարտարապետության ու լեռնային բնապատկերների մեջ։

«Հյուսիսային Հայաստանի գանձերը» հարմար է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորը ծանոթանալ երկրի պատմությանը և տեսնել վայրեր, որոնք տարբերվում են Երևանի շուրջ ընկած դասական երթուղիներից։

Ճամփորդության առանձնահատկությունն է Ախթալայի հազվագյուտ որմնանկարների, Հաղպատի և Սանահինի ՅՈՒՆԵՍԿՕ ժառանգության, Մենձ Էր քարանձավի և Լոռու տպավորիչ բնության համադրությունը։

Երթուղին առանձնապես հետաքրքիր է պատմության, միջնադարյան ճարտարապետության, հին վանքերի և Հայաստանի լեռնային բնապատկերների սիրահարների համար։