Անհատական տուր «Սևանի շուրջը՝ Հայաստանի մարգարիտը»

Սա սովորական էքսկուրսիա չէ, երբ զբոսաշրջիկները Սևան են գալիս մեկ ժամով, նկարվում են ու վերադառնում։ Այս լճին մենք նվիրելու ենք գրեթե ամբողջ մեկ օր։

Կտեսնենք Սևանը տարբեր ափերից, կբարձրանանք հայտնի Սևանավանք, կայցելենք հանգիստ Այրավանք, կզբոսնենք Նորատուսի հնագույն խաչքարերի միջով և կանցնենք Գեղարքունիքի գեղեցիկ ճանապարհներով։ Այս երթուղու գլխավոր առավելությունը մշտապես փոփոխվող Սևանն է. առավոտյան այն կարող է լինել խորը կապույտ, ցերեկը՝ վառ փիրուզագույն, իսկ երեկոյան ջուրն ու սարերը ստանում են բոլորովին այլ երանգներ։

Նշանակված ժամին Amaras Tour-ի ավտոմեքենան ժամանում է անմիջապես Երևանում ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ նախապես համաձայնեցված այլ վայր, այնպես որ ձեզ պետք չէ ընդհանուր հավաքատեղի գալ։ Նստելուց հետո մեկնում ենք դեպի Գեղարքունիքի մարզ, և մոտ մեկ ժամ հետո մեր առջև հայտնվում է Սևան լճի հսկայական կապույտ տարածությունը։

Սևանը Հայաստանի գլխավոր բնական գանձերից է։ Լիճը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 1900 մետր բարձրության վրա և շրջապատված է լեռնաշղթաներով. սա Հայաստանի ամենամեծ լիճն է և տարածաշրջանի ամենամեծ լեռնային քաղցրահամ լճերից մեկը։ Բայց Սևանն իրապես զգալու համար բավարար չէ տեսնել այն միայն մեկ դիտակետից, ուստի այս երթուղին կառուցված է որպես ճանապարհորդություն լճի տարբեր հատվածներով։

Առաջին պատմական կանգառը հայտնի Սևանավանք վանքն է։ Այսօր այն գտնվում է թերակղզու վրա, սակայն ժամանակին այս վայրը կղզի է եղել, և վանք բարձրանալու համար պետք է անցնել սանդուղքով։ Վերևում մեզ սպասում է Հայաստանի ամենահայտնի համայնապատկերներից մեկը՝ բարձունքից բացվում է Սևանի հսկայական մակերևույթը և շրջակա լեռները։

Այստեղ վանական կյանքն ունի շատ հին պատմություն։ Համալիրի հիմնական պահպանված եկեղեցիները՝ Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին, կառուցվել են 874 թվականին Աշոտ Բագրատունու դստեր՝ Մարիամ իշխանուհու նախաձեռնությամբ։ Սևանավանքը աստիճանաբար դարձել է տարածաշրջանի կարևոր հոգևոր կենտրոն, իսկ կղզու վրա գտնվելը երկար ժամանակ թույլ է տվել վանքին մնալ արտաքին աշխարհից համեմատաբար մեկուսացված։

Վանքին ծանոթանալուց հետո չենք շտապում անմիջապես վերադառնալ մեքենա՝ ժամանակ ենք թողնում զբոսանքի և լուսանկարների համար։ Հենց այստեղից է հատկապես լավ երևում լճի մասշտաբը. լավ տեսանելիության դեպքում ջրագիծը գրեթե միաձուլվում է շրջակա լեռներին։

Սևանավանքից հետո շարունակում ենք ճանապարհորդությունը լճի երկայնքով՝ սա անհատական երթուղու գլխավոր առանձնահատկություններից է։ Ճանապարհին կարող ենք կանգ առնել գեղեցիկ ու անվտանգ համայնապատկերային կետերում. այստեղ պետք չէ ամեն տասը րոպեն մեկ ժամացույցին նայել։ Վայրը դուր եկավ՝ կանգ ենք առնում, ցանկանում եք լուսանկարվել՝ լրացուցիչ ժամանակ ենք թողնում։ Հենց այսպես պետք է անցնի անհատական տուրը։

Հաջորդ պատմական կետը Այրավանք վանքն է։ Այն գտնվում է անմիջապես Սևանի ափին և պատկանում է IX–XII դարերի վանական համալիրներին. համալիրի գլխավոր եկեղեցին վերաբերում է IX դարին, իսկ ավելի ուշ ավելացել են լրացուցիչ կառույցներ ու գավիթը։

Այրավանքն ըստ մթնոլորտի բոլորովին չի նմանվում Սևանավանքին՝ այստեղ սովորաբար ավելի հանգիստ է։ Վանքը կանգնած է ափի ժայռոտ հատվածում, և հենց նրա հետևում բացվում է Սևանի հսկայական տարածությունը. հենց մուգ քարի, կապույտ ջրի ու սարերի համադրությունն է դարձնում Այրավանքը այս երթուղու ամենագեղեցիկ պատմական կետերից մեկը։ Ժամանակ ենք թողնում վանքի շուրջը զբոսնելու և համայնապատկերային լուսանկարների համար։

Այրավանքի շրջակայքը բնակեցված է եղել դեռ միջնադարյան վանքի հայտնվելուց շատ առաջ. հնագիտական գտածոները վկայում են այս տարածքում շատ ավելի վաղ բնակավայրերի մասին։ Ուստի մասնագիտացված գիդի հետ ճանապարհորդության ժամանակ այստեղ կարելի է խոսել ոչ միայն քրիստոնյա Հայաստանի, այլև Սևանի ավազանի ավելի հին պատմության մասին։

Հաջորդ կանգառը Նորատուս հայտնի գյուղն է, որտեղ գտնվում է հայկական խաչքարերի ամենամեծ պահպանված համալիրը՝ քարե արվեստի իրական բացօթյա թանգարան։ Տարածքում կան տարբեր ժամանակաշրջանների հարյուրավոր խաչքարեր. ոմանք ունեն բավականին պարզ կառուցվածք, մյուսները ծածկված են այնքան նուրբ փորագրությամբ, որ քարը հիշեցնում է ժանյակ։

«Խաչքար» բառը բառացիորեն նշանակում է՝ «խաչ»՝ խաչ, «քար»՝ քար։ Սակայն խաչքարը շատ ավելին է, քան պարզապես խաչի պատկերը. հայ վարպետները ստեղծել են երկրաչափական տարրերից, բույսերից, խորհրդանիշներից և զարդանախշերից բաղկացած բարդ հորինվածքներ, և յուրաքանչյուր վարպետ թողել է սեփական գեղարվեստական ձեռագիրը, ուստի գրեթե անհնար է գտնել երկու լիովին նույնական խաչքար։

Այստեղի ամենավաղ խաչքարերը վերաբերում են մոտավորապես IX–X դարերին, իսկ ամենահարուստ զարդարված հուշարձաններից շատերը ստեղծվել են շատ ավելի ուշ։ Այցի ընթացքում կարելի է տեսնել, թե ինչպես է դարերի ընթացքում փոխվել հայկական քարի մշակման արվեստը, և մասնագիտացված գիդով տուրի ժամանակ այս կանգառն առանձնապես հետաքրքիր է դառնում. զարդանախշերի ու խորհրդանիշների հետևում բացվում է հայոց պատմության մի ամբողջ շերտ։

Նորատուսի հետ կապված է հայտնի ժողովրդական լեգենդ։ Ըստ ավանդության՝ թշնամական բանակի մոտենալու ժամանակ տեղի բնակիչները իբր հագցրել են հագուստ ու զենք բազմաթիվ խաչքարերի վրա, և հեռվից քարերը նմանվել են հսկայական զորքի. թշնամին որոշել է, որ իր առջև բազմամարդ բանակ է։ Սա լեգենդ է, ոչ թե հաստատված պատմական փաստ, բայց այն վաղուց դարձել է տեղական բանահյուսության մասը։

Շարունակում ենք ճանապարհորդությունը դեպի Գավառ՝ Գեղարքունիքի մարզի վարչական կենտրոն, որը գտնվում է Սևանի ափից ոչ հեռու, և որտեղ հարմար է կանգ առնել հանգստի ու ճաշի համար։ Հյուրերի ցանկությամբ ճաշը կազմակերպում ենք տարածաշրջանի հարմար ռեստորաններից մեկում. կարելի է համտեսել հայկական խոհանոցի և տեղական ձկան ուտեստներ։ Քանի որ ճամփորդությունը անհատական է, ռեստորանն ու կանգառի տևողությունը կարելի է նախապես ընտրել. սնունդը վճարվում է առանձին։

Ճաշից հետո շարունակում ենք ճանապարհորդությունը լճի երկայնքով։ Սևանի հարավային մասը տարբերվում է թերակղզու ավելի զբոսաշրջային շրջանից՝ այստեղ ավելի շատ բաց տարածություններ, փոքր բնակավայրեր և երկար համայնապատկերային ճանապարհներ կան, և հենց այստեղ ես սկսում ես հասկանալ լճի իրական մասշտաբը։

Ճանապարհին անում ենք մի քանի կանգառ այնտեղ, որտեղ թույլ են տալիս ճանապարհային պայմանները։ Ամեն գեղեցիկ վայր պարտադիր չէ անուն ունենա. երբեմն ճամփորդության լավագույն լուսանկարները ստացվում են հենց այդպիսի վայրերում՝ սարեր, դատարկ ճանապարհ և հսկայական լիճ մինչև հորիզոն։

Ցանկության դեպքում անհատական տուրին կարելի է ավելացնել մասնագիտական դրոն-նկարահանում. Սևանի շուրջ երթուղին հատկապես հարմար է օդային նկարահանման համար։ Օդից կարելի է ցույց տալ Սևան լճի մասշտաբը, ափագիծը, լեռնաշղթաները, համայնապատկերային ճանապարհները, բաց բնական տարածքները, մեքենան Սևանի ֆոնի վրա և ափի երկայնքով գեղեցիկ կանգառները։ Նկարահանումն իրականացվում է միայն թույլատրված վայրերում և միայն համապատասխան եղանակային պայմանների դեպքում. պատմամշակութային օբյեկտների տարածքներում դրոնի թռիչքը հնարավոր է միայն այնտեղ, որտեղ դա թույլատրված է։

Սևանի երկայնքով ճանապարհորդությունից հետո սկսում ենք վերադարձի ճանապարհը. Amaras Tour-ի մեքենան ձեզ հասցնում է անմիջապես Երևանում ձեր նշած հասցեով։ Ընդհանուր ճամփորդության տևողությունը կազմում է մոտավորապես 9–10 ժամ։

Այս անհատական տուրը հարմար է նրանց, ովքեր ցանկանում են ոչ միայն տեսնել Սևանը, այլև անցկացնել նրա հետ ամբողջ մեկ օր։ Երթուղին միավորում է Սևանավանքը, լճի համայնապատկերները, Այրավանքը, Նորատուսի հնագույն խաչքարերը, Գավառը, Սևանի երկայնքով ճանապարհները և Գեղարքունիքի սարերը՝ այստեղ կա պատմություն, բնություն, գեղեցիկ ճանապարհներ, հանգիստ զբոսանքներ և բազմաթիվ վայրեր լուսանկարվելու համար։ Երթուղին հարմար է զույգերի, երեխաներով ընտանիքների, ընկերների և փոքր խմբերի համար, չի պահանջում լուրջ ֆիզիկական պատրաստվածություն և թույլ է տալիս ճամփորդել հանգիստ անհատական տեմպով։