Հին Լոռու գաղտնիքները

Այս երթուղին բոլորովին այլ Հայաստան է։ Այստեղ չեն լինի շատ հայտնի զբոսաշրջային կանգառներ։ Օրվա գլխավոր հերոսները լեռներն են, կիրճերը, հին վանքերը, արահետները և Հյուսիսային Հայաստանի գրեթե անաղարտ բնությունը։ Մեկ օրում կտեսնենք հնագույն Օձունը, կմեկնենք Արևածագի կիրճ և կծանոթանանք Լոռու ժայռերի մեջ թաքնված վանական հուշարձաններին։ Սա երթուղի է նրանց համար, ովքեր ուզում են ոչ միայն Հայաստանը տեսնել մեքենայի պատուհանից, այլև մի քիչ անցնել այն սեփական ոտքերով։

Առավոտյան Amaras Tour-ի ավտոմեքենան գալիս է անմիջապես ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ նախապես համաձայնեցված այլ վայր։ Ընդհանուր հավաքատեղի գալու կարիք չկա։ Նստելուց հետո մեկնում ենք Հայաստանի հյուսիս։ Ճանապարհին բնապատկերն աստիճանաբար փոխվում է. քաղաքը մնում է ետևում, հայտնվում են լեռնանցքներ, անտառներ և Լոռու խոր հովիտներ։

Լոռու մարզը հայտնի է բոլորովին այլ բնությամբ։ Այստեղ ավելի շատ են անտառները, կանաչ լանջերը, խոր կիրճերն ու գետերը։ Տարածաշրջանի գլխավոր բնական առանձնահատկություններից մեկը Դեբեդի և նրա վտակների կիրճերի համակարգն է։ Հենց այս լեռների մեջ են միջնադարում առաջացել վանքեր, որոնք այսօր կարծես գրեթե թաքնված են արտաքին աշխարհից։

Առաջին մեծ կանգառը Օձունն է։ Գյուղը գտնվում է կիրճի վերևում՝ բարձր սարահարթի վրա։ Գլխավոր տեսարժան վայրը հայտնի Օձունի եկեղեցին է՝ վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ամենահետաքրքիր հուշարձաններից մեկը։ Այս վայրի պատմությունը կապված է հայ քրիստոնեության վաղ դարերի հետ։ Ներկայիս տաճարը հիմնականում վերագրվում է վաղ միջնադարին։ Օձունի հետ կապված են նաև հին քրիստոնեական ավանդություններ, այդ թվում՝ Թովմաս առաքյալի մասին ավանդությունը։ Սակայն այստեղ ուշադրություն է գրավում ոչ միայն եկեղեցին. կողքին գտնվում է քարե հազվագյուտ հուշակոթող՝ երկու բարձր քանդակազարդ կոթողներով։ Նման կառույցներ Հայաստանի այլ վայրերում գրեթե չեն հանդիպում։

Օձունը գտնվում է սարահարթի վրա, ուստի այստեղից հիասքանչ տեսարաններ են բացվում շրջակա լեռների և Լոռու կիրճերի վրա։ Բավական ժամանակ ենք թողնում զբոսանքի և լուսանկարների համար։ Պրոֆեսիոնալ գիդ-էքսկուրսավար ընտրելու դեպքում այստեղ սկսվում է ամբողջական պատմական զրույց Հայաստանի վաղքրիստոնեական ճարտարապետության և տարածաշրջանի պատմության մասին։

Պատմական մասից հետո շարունակում ենք ճանապարհը դեպի Արևածագի կիրճ։ Այստեղ սկսվում է մեր օրվա ավելի բնական և ակտիվ մասը։ Արևածագը Լոռին է՝ առանց սովորական զբոսաշրջային ենթակառուցվածքի. լեռնալանջեր, ժայռեր, գետ, կանաչ տարածքներ և գրեթե անաղարտ բնապատկերով անցնող ճանապարհներ։ Կախված եղանակից՝ կիրճը բոլորովին տարբեր տեսք ունի։ Գարնանը այն հատկապես կանաչ է, ամռանը հայտնվում են ավելի հագեցած լեռնային երանգներ, իսկ աշնանը լանջերը ներկվում են ոսկեգույն և կարմրավուն գույներով։ Անհատական ձևաչափում նախատեսված են կանգառներ ամենագեղեցիկ և անվտանգ բնական կետերում։ Երթուղու մի մասն անցնում է ոտքով։ Մենք չենք շտապում և կարող ենք զբոսանքի տևողությունը հարմարեցնել հյուրերի ֆիզիկական պատրաստվածությանը։ Այստեղ հատկապես լավ է զգացվում անհատական տուրի գլխավոր առավելությունը՝ ծրագիրը կապված չէ մեծ խմբի տեմպի հետ։

Ճամփորդության հաջորդ պատմական մասը կապված է Սուրբ Նշանի հետ։ Լոռու լեռնային բնապատկերների մեջ նման միջնադարյան հուշարձանները բոլորովին այլ տեսք ունեն, քան մեծ ճանապարհների մոտ գտնվող վանքերը։ Այստեղ ճարտարապետությունը բառացիորեն դառնում է շրջակա ռելիեֆի մասը։ Պրոֆեսիոնալ գիդ-էքսկուրսավարի հետ ճամփորդելիս մանրամասն ծանոթանում ենք հուշարձանի պատմությանը, ճարտարապետությանը և միջնադարյան Լոռիում վանական կենտրոնների դերին։

Մեր ճամփորդության ամենաարտասովոր կետերից մեկը Հոռոմայրի վանական համալիրն է՝ վանք անդնդի եզրին։ Այն գտնվում է Օձունի մոտ՝ հսկայական Դեբեդի կիրճի լանջերին։ Հոռոմայրի գլխավոր առանձնահատկությունը նրա դիրքն է։ Սա մեկ կոմպակտ վանք չէ. համալիրը բաղկացած է վերին և ստորին մասերից, որոնք գտնվում են կիրճի տարբեր մակարդակներում։ Կառույցների մի մասը գտնվում է սարահարթի եզրին, մյուս մասը բառացիորեն թաքնված է ներքևում՝ ժայռերի մեջ։ Վանքի մասին առաջին գրավոր հիշատակումները վերաբերում են մոտավորապես VII դարին, սակայն այսօր տեսանելի հիմնական կառույցները հիմնականում XII–XIV դարերի են։ Համալիրի կարևորագույն տաճարներից մեկը 1187 թվականին կառուցված Սուրբ Նշան եկեղեցին է։ Հետագայում վանական համալիրը շարունակել է ընդարձակվել. այստեղ հայտնվել են այլ եկեղեցիներ, մատուռներ, զանգակատուն, խաչքարեր և վանական գերեզմանոց։

Համալիրի ամենատպավորիչ մասը՝ Ստորին Հոռոմայրը, գտնվում է կիրճի եզրից ցած, և այն տեսնելու համար պետք է ոտքով իջնել։ Արահետն անցնում է բնական լեռնային ռելիեֆով և տեղ-տեղ բավական զառիթափ վայրէջք ունի։ Ուստի Հոռոմայրը չի կարելի ընկալել որպես սովորական ավտոմոբիլային էքսկուրսիա. սա պատմական վայր է, որին պետք է հասնել ոտքով, և հենց դա է այն դարձնում հատկապես հետաքրքիր։ Հոռոմայրի ստորին կառույցները բառացիորեն ներկառուցված են կիրճի լանջի մեջ. մի կողմում միջնադարյան պատերն են, մյուս կողմում՝ հսկայական բնական ժայռը։ Կողքին քարանձավներ են, խաչքարեր և վանական շինությունների մնացորդներ։ Այստեղ հատկապես լավ է երևում, թե ինչպես էին միջնադարյան հայ ճարտարապետներն օգտագործում բնական ռելիեֆը որպես ճարտարապետության մաս։

Հոռոմայրում ոտքով անցնելու հատվածի տևողությունը կախված է այցելության ընտրված տարբերակից։ Կարելի է սահմանափակվել վերին մասով և համայնապատկերներով, իսկ ակտիվ հյուրերի համար հնարավոր է իջնել մինչև ստորին վանական համալիրը։ Արահետը տեղ-տեղ քարքարոտ է և անհարթ, ունի վայրէջքներ ու վերելքներ և անձրևից հետո կարող է սայթաքուն լինել։ Ուստի ամբողջական երթուղու համար անհրաժեշտ են հարմար փակ կոշիկներ՝ լավ պրոտեկտորով։ Ուժեղ անձրևի կամ արահետի անապահով վիճակի դեպքում ստորին համալիր իջնելը կարող է հանվել ծրագրից։

Ակտիվ մասից հետո ժամանակ ենք թողնում հանգստի և համայնապատկերային կանգառների համար։ Երթուղու բարձր հատվածներից տեսարաններ են բացվում Դեբեդի կիրճի, Լոռու լեռնալանջերի, անտառազանգվածների, կիրճի ժայռոտ պատերի և փոքրիկ լեռնային գյուղերի վրա. սա երթուղու ամենալուսանկարելի մասերից մեկն է։ Ծրագրի ավարտից հետո վերադառնում ենք Երևան, և ճամփորդության վերջում ավտոմեքենան ձեզ հասցնում է անմիջապես ձեր նշած հասցեով։ Ամբողջ ճամփորդության մոտավոր տևողությունը 12–13 ժամ է։

Սա անհատական տուր է Լոռիում՝ ավտոմեքենա և ոտքով անցնելու հատված, ակտիվության միջին մակարդակ։ Արժեքը հաշվարկվում է անհատապես և կախված է մասնակիցների քանակից, ավտոմեքենայի ընտրված դասից, ճամփորդության ձևաչափից՝ պրոֆեսիոնալ վարորդով կամ առանձին պրոֆեսիոնալ գիդ-էքսկուրսավարով, և լրացուցիչ ծառայություններից։ Հասանելի են Standard, Comfort, Premium և Luxury դասերի ավտոմեքենաներ։ Ցանկության դեպքում ճամփորդությանը կարելի է ավելացնել պրոֆեսիոնալ տեսանկարահանում դրոնով։