Ջիպ-տուր «Սմբատաբերդ՝ ամրոց կիրճի վրա»

«Սմբատաբերդ՝ ամրոց կիրճի վրա» ճամփորդությունն է դեպի Վայոց Ձորի լեռները, որտեղ Հայաստանի պատմությունը միահյուսվում է իրական ամենագնացային արկածի հետ։ Երթուղու գլխավոր կետը միջնադարյան Սմբատաբերդ ամրոցն է, որը գտնվում է լեռնաշղթայի բարձունքում՝ խոր կիրճերի միջև։ Հասնելու համար մենք թողնում ենք սովորական զբոսաշրջային ճանապարհները և ուղին շարունակում ենք ամենագնացներով։

Երևանից մեկնում ենք դեպի Հայաստանի ամենագեղեցիկ լեռնային մարզերից մեկը՝ Վայոց Ձոր։ Ճանապարհն անցնում է լեռների, կիրճերի և փոքր բնակավայրերի միջով՝ աստիճանաբար հասցնելով մեզ Եղեգիսի պատմական տարածք։ Հենց այստեղ՝ բարձր լեռնաշղթայի վրա, է գտնվում մեր ճամփորդության գլխավոր նպատակը։

Եղեգիսը Վայոց Ձորի պատմական բնակավայրերից է, որը միջնադարում մեծ քաղաքական և մշակութային նշանակություն է ունեցել։ IX–XIII դարերում այս տարածքը սերտորեն կապված է եղել Սյունիքի իշխանների հետ, իսկ ավելի ուշ՝ հզոր Օրբելյան տոհմի հետ։ Հենց այստեղից է սկսվում մեր ճամփորդության լեռնային հատվածը։

Տեղափոխվում ենք ամենագնացների վրա և սկսում ենք բարձրանալ լեռնային ճանապարհով։ Երթուղին անցնում է հողային և քարքարոտ հատվածներով՝ վերելքներով ու շրջադարձերով։ Բարձրության հետ մեկտեղ բացվում են ավելի ու ավելի լայն տեսարաններ Վայոց Ձորի, Եղեգիսի հովտի և շրջակա լեռների վրա։ Այստեղ ճանապարհն արդեն արկածի մի մասն է։ Ջիպերը խմբին բարձրացնում են ամրոցին առավելագույնս մոտ, որից հետո շարունակում ենք երթուղու փոքր հետիոտն հատվածը։

Մեր առջև հայտնվում է Վայոց Ձորի ամենաազդեցիկ միջնադարյան ամրոցներից մեկը՝ Սմբատաբերդը։ Ամրոցը գտնվում է բնականորեն պաշտպանված լեռնաշղթայի վրա. մի քանի կողմից այն շրջապատված է խոր կիրճերով, իսկ ամրությունների մատչելիությունը պատմականորեն վերահսկվել է հզոր պաշտպանական պատերով։ Սմբատաբերդը ծառայել է որպես Սյունիքի իշխանների կարևոր պաշտպանական կետ, իսկ միջնադարում ամրոցն ավելի է ամրապնդվել Օրբելյանների օրոք։ Մինչ օրս պահպանվել են հսկայական բազալտե պատեր, պաշտպանական աշտարակներ, մուտքեր և ներքին կառույցների մնացորդներ։

Սմբատաբերդի ամենաապշեցուցիչ առանձնահատկություններից մեկը նրա ամրությունների մասշտաբն է։ Ամրոցի պատերը ձգվում են մոտավորապես մեկ կիլոմետր, իսկ պատերի և աշտարակների որոշ պահպանված հատվածներ հասնում են մոտավորապես 8–10 մետր բարձրության։ Ամրոցի ներսում զբոսնելով՝ կարելի է տեսնել բնակելի և տնտեսական շինությունների մնացորդները և պատկերացնել, թե որքան լուրջ պաշտպանական կառույց է եղել Սմբատաբերդը դարեր առաջ։

Բայց Սմբատաբերդը տպավորիչ է ոչ միայն իր պատմությամբ։ Ամրոցի բարձունքից բացվում են լայն տեսարաններ դեպի կիրճեր, լեռնաշղթաներ և Եղեգիսի հովիտ։ Այստեղ նախատեսված է ժամանակ զբոսանքի, հանգստի և լուսանկարների համար։ Լռությունը, հին ամրոցի պատերը և շրջակա լեռները ստեղծում են բոլորովին այլ մթնոլորտ՝ համեմատած դասական էքսկուրսիոն երթուղիների հետ։ Ամրոցին ծանոթանալուց հետո վերադառնում ենք ամենագնացներին, իջնում ենք լեռնային ճանապարհով և ուղևորվում ենք հետ դեպի Երևան։

«Սմբատաբերդ՝ ամրոց կիրճի վրա» տուրը հարմար է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են համատեղել Հայաստանի պատմությունը, լեռները և ջիպ-արկածը։ Երթուղին հատկապես հետաքրքիր է միջնադարյան ամրոցների, գեղեցիկ համայնապատկերների, լուսանկարչության և զանգվածային զբոսաշրջային երթուղիներից հեռու անսովոր վայրերի սիրահարների համար։ Հատուկ լեռնագնացական պատրաստվածություն չի պահանջվում, սակայն անհրաժեշտ է պատրաստ լինել անճանապարհ տեղանքով երթևեկելուն և բնական լեռնային ռելիեֆով փոքր զբոսանքի։ Սա ճամփորդություն է դեպի Հայաստան, որը հնարավոր չէ տեսնել սովորական էքսկուրսիոն ավտոբուսի պատուհանից՝ լեռնային ճանապարհ, հին ամրոց և Վայոց Ձորի համայնապատկերներ։