Ջիպ-տուր «Հրաբուխ և Վայոց ձորի ամրոցները»

Վայոց ձորը միայն Արենի ու Նորավանք չէ։

Բավական է շեղվել գլխավոր ճանապարհից, և սկսվում է բոլորովին այլ Հայաստան՝ լքված ամրոցներ, լեռների միջև գտնվող վանքեր, հրաբխային խառնարաններ, խոր կիրճեր և ճանապարհներ, որոնցով սովորական տուրիստական տրանսպորտը պարզապես չի անցնում։

Այս երթուղին ստեղծված է հենց այսպիսի Վայոց ձորին ծանոթանալու համար։

Մեկ օրվա ընթացքում մենք միավորում ենք XIV դարի վանքը, միջնադարյան ամրոցը, ավելի քան 2500 մետր բարձրությամբ հանգած հրաբուխը, քիչ հայտնի վանական համալիրը և Գերգերի ջրամբարը։

Եվ տպավորությունների մեծ մասը սկսվում է հենց այնտեղ, որտեղ ավարտվում է ասֆալտը։

Սպիտակավոր — սպիտակ վանք լեռների միջև

Երևանից վաղ մեկնելուց հետո ուղևորվում ենք դեպի Վայոց ձոր։

Երթուղու առաջին գլխավոր կետը Սպիտակավոր վանքն է, որը գտնվում է Վերնաշեն գյուղից մոտ 7 կմ հյուսիս։

«Սպիտակավոր» անվանումը կապված է բաց գույնի քարի հետ, որից կառուցված է եկեղեցին։

Սուրբ Աստվածածին գլխավոր տաճարի հիմքը դրվել է Էաչի Պռոշյան իշխանի կողմից, իսկ նրա մահից հետո շինարարությունն ավարտել է որդին՝ Ամիր Հասան II-ը։ Եկեղեցին ավարտվել է 1321 թվականին։

Միջնադարում Սպիտակավորը Վայոց ձորի կարևոր հոգևոր, մշակութային և կրթական կենտրոն էր։ Հռչակավոր Գլաձորի համալսարանի գործունեության դադարումից հետո վանքը շարունակեց կրթության և ձեռագրերի արտագրման ավանդույթները։

Այստեղ է գտնվում նաև Գարեգին Նժդեհի գերեզմանը։

Բայց Սպիտակավորը տպավորում է ոչ միայն պատմությամբ։ Վանքը կանգնած է բարձր, լեռների միջև, բնակավայրերից և հիմնական տուրիստական ճանապարհներից հեռու։ Եվ արդեն դեպի այն տանող ճանապարհն ինքնին դառնում է մեր ջիպ-ճամփորդության մի մասը։

Պռոշաբերդ — ամրոց կիրճերի վրա

Հաջորդ կետը Պռոշաբերդն է, որը հայտնի է նաև Բոլորաբերդ անունով։ Միջնադարյան ամրոցը գտնվում է Սպիտակավորից ոչ հեռու՝ բարձր լեռնային տեղամասում։

Հիմնական ամրություններին վերաբերում են XIII դարին և կապված են Պռոշյան իշխանական տոհմի հետ։ Ամրոցը ռազմավարական դիրք էր զբաղեցնում և վերահսկում էր շրջակա հովիտներն ու լեռնային ճանապարհները։

Այստեղ պահպանվել են հզոր բազալտե պատերի ու աշտարակների հատվածներ։ Հատկապես հետաքրքիր է ամրոցի հին ջրամատակարարման համակարգի պահպանված հատվածը։

Պռոշաբերդից բացվում են Վայոց ձորի լայն համայնապատկերներ։ Այստեղ նախատեսված է ոտքով զբոսանք և ժամանակ լուսանկարների համար։

Ջիպ-ճանապարհ Վայոց ձորով

Պատմական հատվածից հետո շարունակում ենք ճամփորդությունը 4×4 ամենագնացներով։ Սկսվում է իրական off-road։

Կախված սեզոնից՝ ճանապարհը կարող է ներառել քարքարոտ հատվածներ, հողային ճանապարհներ, փոսերով ճանապարհ, զառիթափ վերելքներ, վայրէջքներ, անձրևից հետո ցեխ, անհարթ հրաբխային ռելիեֆ և ուժեղ ցնցումներ։

Ճանապարհին կանգ ենք առնում անվտանգ համայնապատկերային հրապարակներում։

Վայոց Սար հրաբուխ

Ճամփորդության հաջորդ մեծ կետը Վայոց Սարն է։ Սա հանգած հրաբուխ է, որը բարձրանում է ծովի մակարդակից մոտ 2586 մետր։ Այն գտնվում է Գերգեր գյուղից հյուսիս-արևմուտք։

Վայոց Սարի գլխավոր առանձնահատկությունը լավ արտահայտված հրաբխային խառնարանն է։ Նրա խորությունը կազմում է մոտավորապես 125 մետր։

Ամենագնացներով բարձրանում ենք հնարավորինս մոտ հասանելի և անվտանգ կետին։ Դրանից հետո նախատեսված է փոքրիկ ոտքով զբոսանք հրաբխային լանդշաֆտով։

Այստեղ առանձնապես լավ է զգացվում Հայաստանի երկրաբանական պատմությունը։ Մեր առջև այլևս ոչ թե միջնադարյան պատեր են, այլ այն պրոցեսների հետքերը, որոնք ձևավորել են Վայոց ձորի ռելիեֆը դեռևս մարդու հայտնվելուց առաջ։

Հրաբխի համայնապատկերը

Լավ եղանակին բարձունքից բացվում են շրջակա լեռների ու հովիտների լայն տեսարաններ։ Այստեղ նախատեսված է ժամանակ զբոսանքի, հանգստի, լուսանկարների և համայնապատկերային նկարահանման համար։

Առավելագույն բարձրացման կետը կախված է ճանապարհի վիճակից և եղանակից։

Սուրբ Սիոն — մոռացված վանք կիրճերի միջև

Հրաբխից հետո ուղևորվում ենք Վայոց ձորի ևս մեկ քիչ հայտնի հուշարձանի՝ Գերգեր գյուղի մոտ գտնվող Սուրբ Սիոն վանական համալիրի կողմը։ Այն գտնվում է գյուղից մոտ մեկ կիլոմետր հյուսիս-արևելք, կիրճերով շրջապատված փոքրիկ ժայռոտ բարձրության վրա։

Համալիրը ներառում է երկու եկեղեցի, մատուռ, վանական կառույցների մնացորդներ և գերեզմանոց։ Համալիրի ամենահին եկեղեցին Սուրբ Սիոնն է։ Նրա կառուցման ճշգրիտ ամսաթիվը հայտնի չէ, սակայն պահպանված արձանագրությունը վկայում է XIII դարում կատարված վերանորոգման աշխատանքների մասին։

Կողքին գտնվում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը կառուցվել է 1283 թվականին Վահրամ Շահուրնեցի իշխանի կողմից։ Բակում պահպանվել են միջնադարյան խաչքարեր և տապանաքարեր։

Այս վայրը գրեթե չի մտնում զանգվածային տուրիստական երթուղիների մեջ, ուստի այստեղ բոլորովին այլ մթնոլորտ է՝ լռություն, լեռներ և հին ճարտարապետություն՝ առանց տուրիստական եռուզեռի։

Գերգերի ջրամբար

Ճամփորդության վերջին բնական կետը Գերգերի ջրամբարն է։ Այն գտնվում է Գերգեր գետի վրա՝ ծովի մակարդակից մոտ 1430 մետր բարձրության վրա։

Հագեցած լեռնային և պատմական ծրագրից հետո այստեղ ենք անում մեր վերջին համայնապատկերային կանգառը։ Այս վայրը լավ է հարմարվում հանգստի և լուսանկարների համար՝ Երևան վերադառնալուց առաջ։

Վերադարձ Երևան

Ծրագրի ավարտից հետո ուղևորվում ենք ետ։ Մոտավոր վերադարձը՝ 19:30–20:30։ Փաստացի ժամանակը կախված է լեռնային ճանապարհների վիճակից, եղանակից, ճանապարհային իրավիճակից և խմբի տեմպից։

Ում է հարմար այս տուրը

Այս երթուղին հատկապես հարմար կլինի նրանց, ովքեր ցանկանում են տեսնել անսովոր Վայոց ձորը՝ հեռու Արենի–Նորավանք դասական երթուղուց։

Խորհուրդ ենք տալիս ջիպ-արկածների, պատմության, միջնադարյան ամրոցների, վանքերի, հրաբխային լանդշաֆտների, լեռների, համայնապատկերային տեսարանների, լուսանկարչության և Հայաստանի քիչ հայտնի վայրերի սիրահարներին։

Հատուկ լեռնագնացական պատրաստվածություն չի պահանջվում։ Սակայն անհրաժեշտ է պատրաստ լինել երկարատև ուղևորության, անանցանելի ճանապարհների և փոքրիկ ոտքով հատվածի։