Անհատական տուր՝ Արարատից մինչև հին Գեղարդ

Անհատական ճամփորդության հիմնական առավելությունը մեծ խմբի և կոշտ խմբային գրաֆիկի բացակայությունն է։ Նշանակված ժամին մեքենան ժամանում է Ձեր նշած հասցեով Երևանում՝ հյուրանոց, բնակարան կամ այլ համաձայնեցված վայր։ Ձեզ պետք չէ ինքնուրույն ժամանել ընդհանուր հավաքատեղի։ Երթուղին անցնում է միայն Ձեզ և Ձեր ուղեկիցների համար։ Այդ իսկ պատճառով ճամփորդության ընթացքում կարելի է ավելի ճկուն կերպով բաշխել ժամանակը տեսարժան վայրերի միջև, կատարել լրացուցիչ ֆոտոկանգառներ և ավելի շատ ժամանակ անցկացնել դուր եկած վայրերում։

Նշանակված ժամին մեքենան Ձեզ վերցնում է անմիջապես նշված հասցեից։ Մեր ճամփորդության առաջին ուղղությունը Արարատյան դաշտն է։ Երևանից հեռանալու հետ մեկտեղ մեր առջև բացվում է Հայաստանի ամենաճանաչելի բնապատկերներից մեկը՝ Արարատ լեռը։ Մեր առաջին կանգառը գտնվում է գրեթե հենց սահմանին՝ Խոր Վիրապի հին վանքը։

Խոր Վիրապը Հայաստանի ամենախորհրդանշական վայրերից է։ Անվանումը թարգմանվում է որպես «խոր զնդան»։ Հենց այստեղ է, ըստ հայկական քրիստոնեական ավանդության, Տրդատ Գ թագավորը Գրիգոր Լուսավորչին բանտարկել խոր փոսում, որտեղ նա անցկացրել է մոտ 13 տարի։ Ավելի ուշ Գրիգորն ազատվել է և կարևոր դեր խաղացել Հայաստանի կողմից քրիստոնեության ընդունման գործում՝ IV դարի սկզբին։ Այսօր այցելուները կարող են իջնել այդ պատմության հետ կապված զնդան։ Սակայն Խոր Վիրապը հայտնի է ոչ միայն իր հոգևոր պատմությամբ։ Հենց այստեղից է բացվում Մեծ և Փոքր Արարատի ամենահայտնի տեսարաններից մեկը։ Պարզ եղանակին լեռը թվում է շատ մոտ։ Անհատական ձևաչափում այստեղ շտապելու կարիք չկա՝ բավարար ժամանակ ենք թողնում վանքին ծանոթանալու, զբոսնելու և լուսանկարվելու համար։ Մասնագիտացված գիդ-էքսկուրսավար ընտրելու դեպքում Դուք նաև կստանաք մանրամասն պատմություն վանքի պատմության, Գրիգոր Լուսավորչի և Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման մասին։

Խոր Վիրապից հետո փոխում ենք ուղղությունը և շարժվում դեպի Ազատի ջրամբար։ Սա արդեն բոլորովին այլ բնապատկեր է։ Ջուրն այստեղ շրջապատված է չոր հրաբխային լեռներով և ժայռոտ լանջերով։ Կախված տարվա եղանակից և լուսավորությունից՝ ջրամբարի գույնը մշտապես փոփոխվում է։ Սա երթուղու ամենագեղեցիկ բնական ֆոտոկետերից մեկն է։ Անհատական տուրում նախատեսված է կանգառ անվտանգ համայնապատկերային կետում։ Եթե եղանակային պայմանները և թռիչքների կանոնները թույլ են տալիս, հենց այստեղ կարելի է կազմակերպել տպավորիչ դրոն-տեսանկարահանում։

Հաջորդ խոշոր կանգառը Գառնիի հնագիտական համալիրն է։ Այս տարածքի պատմությունը շատ ավելի հին է, քան նրա հայտնի տաճարը. հնագիտական գտածոները վկայում են, որ մարդիկ այստեղ եղել են դեռևս նախապատմական ժամանակներում։ Համալիրի գլխավոր տեսարժան վայրը մեր թվարկության I դարի տաճարն է։ Այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմության բոլորովին այլ էջ՝ մինչքրիստոնեական դարաշրջանը։ Տաճարը գտնվում է Ազատ գետի կիրճից վեր՝ բարձր սարահարթի վրա, և շրջապատված է բազալտե ժայռերով։ Համալիրի տարածքում պահպանվել են նաև հին ամրոցի, արքունական շինությունների և խճանկարով հատակով բաղնիքի մնացորդները։ Այս վայրը թույլ է տալիս բառացիորեն անցում կատարել հին մինչքրիստոնեական Հայաստանից երթուղու հաջորդ մասը՝ քրիստոնեական Գեղարդ։

Գառնիից իջնում ենք Ազատ գետի կիրճը։ Այստեղ է գտնվում Հայաստանի ամենաանսովոր բնական հուշարձաններից մեկը՝ Քարերի սիմֆոնիան, որը հայտնի է նաև որպես Բազալտե երգեհոն։ Կիրճի վրա բարձրանում են հսկայական բնական բազալտե սյուներ։ Դրանցից շատերն ունեն հնգանիստ կամ վեցանիստ ձև և իրապես հիշեցնում են հսկա երգեհոնի խողովակներ։ Չնայած գրեթե կատարյալ երկրաչափությանը, սա մարդու ձեռքի գործ չէ։ Նման կառուցվածքները ձևավորվել են հրաբխային ապարում ընթացած բնական երկրաբանական պրոցեսների արդյունքում։ Այստեղ նախատեսված է զբոսանք կիրճով և ժամանակ՝ լուսանկարների համար։

Ճամփորդության վերջին պատմական կետը Գեղարդի վանքն է։ Սա միջնադարյան հայկական ճարտարապետության աչքի ընկնող գործերից մեկն է։ Վանքի պատմությունը սկսվում է վաղ քրիստոնեական դարաշրջանում։ Սկզբնապես նա կոչվել է Այրիվանք՝ «Քարայր վանք»։ Ժամանակակից ճարտարապետական համալիրը հիմնականում ձևավորվել է XIII դարում։ Գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է 1215 թվականին։ Սակայն Գեղարդի ամենաանսովոր առանձնահատկությունը ներսում է։ Եկեղեցիների, մատուռների և դամբարանների մի մասը կառուցված չէ առանձին քարերից՝ սենյակները բառացիորեն փորագրված են անմիջապես ժայռի մեջ։ Այստեղ առանձնապես լավ է զգացվում ճարտարապետության և շրջակա բնության միասնությունը։ Բարձր ժայռերը գրեթե շրջափակում են վանքը։ Գեղարդը՝ Ազատ գետի վերին հովտի հետ միասին, ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Համալիրի ժայռափոր հատվածներից մեկում գտնվում է բնական աղբյուր։ Այն պաշտվել է դեռ մինչքրիստոնեական ժամանակներից և հետագայում դարձել վանական ավանդույթի մաս։ Հենց այս աղբյուրի կողքին է ի հայտ եկել վաղ վանական համայնքը։

«Գեղարդ» բառը հայերենում նշանակում է «նիզակ»։ Անվանումը կապված է քրիստոնեական ավանդության հետ՝ Նիզակի մասին, որով խոցվել է Քրիստոսը։ Այս սրբավայրը երկար ժամանակ պահվել է վանքում, ինչի շնորհիվ վանքը ստացել է իր ներկայիս անունը՝ Գեղարդավանք, «Նիզակի վանք»։

Գեղարդ այցելելուց հետո ուղևորվում ենք ետ՝ Երևան։ Ճամփորդության վերջում մեքենան Ձեզ հասցնում է Ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ նախապես համաձայնեցված այլ վայր։ Ճամփորդության մոտավոր ընդհանուր տևողությունը 8–9 ժամ է։