Անհատական տուր՝ Կապույտ Սևանից մինչև Դիլիջանի կանաչ անտառները

Այս երթուղին առանձնապես գեղեցիկ է իր հակադրությամբ։ Առավոտյան մենք կտեսնենք Սևանի հսկայական կապույտ տարածությունը և բարձունքի վրա գտնվող հին վանքը։ Այնուհետև կանցնենք լեռնանցքով, և կարճ ժամանակ անց լանդշաֆտն ամբողջովին կփոխվի։ Չոր բարձրլեռնային տարածությունները կմնան հետևում, և մեր առջև կհայտնվեն խիտ անտառներ, կանաչ կիրճեր և Տավուշի լեռները։ Ավելի հեռու՝ հարմարավետ Դիլիջանը, հին Հաղարծին և Գոշավանք վանքերը և փոքրիկ անտառային Պարզ լիճը։ Սևան → լեռներ → Դիլիջան → անտառներ → հին վանքեր → Պարզ լիճ։ Սա այն երթուղիներից է, որտեղ ինքը՝ ճանապարհը, դառնում է ճամփորդության մի մասը։

Նշանակված ժամին Amaras Tour-ի ավտոմեքենան գալիս է ուղիղ Ձեր նշած հասցեով Երևանում՝ հյուրանոց, բնակարան կամ այլ նախապես համաձայնեցված վայր։ Ընդհանուր հավաքատեղի չկա, այլ զբոսաշրջիկների սպասելու կարիք չկա՝ երթուղին անցնում է միայն Ձեզ և Ձեր ընկերակցության համար։ Երևանից ուղևորվում ենք դեպի հյուսիս՝ Գեղարքունիքի մարզի ուղղությամբ։

Օրվա առաջին մեծ տպավորությունը Սևան լիճն է։ Այն գտնվում է ծովի մակարդակից մոտավորապես 1900 մետր բարձրության վրա և Հայաստանի ամենամեծ լիճն է։ Ջրի հսկայական տարածության պատճառով Սևանը հաճախ անվանում են հայկական ծով։ Լճի գույնը մշտապես փոխվում է՝ կախված եղանակից, ամպերից, քամուց և արևի դիրքից. երբեմն Սևանը մուգ կապույտ է, երբեմն՝ վառ կապույտ, իսկ պարզ եղանակին ջուրը ստանում է գրեթե փիրուզագույն երանգներ։

Լճի վրայով բարձրացող բլրի վրա գտնվում է Հայաստանի ամենաճանաչելի վանքերից մեկը՝ Սևանավանքը։ Այսօր վանքը գտնվում է թերակղզու վրա, սակայն պատմականորեն դա եղել է իրական կղզի՝ ջրով ափից անջատված։ Դեպի վանք բարձրանում ենք սանդուղքով, և որքան բարձր ենք բարձրանում, այնքան ավելի լայն է դառնում Սևանի համայնապատկերը։

Կղզու վանական կյանքն ունի վաղքրիստոնեական արմատներ։ Համալիրի պահպանված գլխավոր եկեղեցիները վերաբերում են Թ դարին. 874 թվականին այստեղ կառուցվել են Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները։ Դրանց կառուցումը կապված է Մարիամ իշխանուհու՝ Աշոտ Բագրատունու, ապագա Աշոտ Ա թագավորի դստեր հետ։ Վանքը աստիճանաբար վերածվել է տարածաշրջանի կարևոր հոգևոր կենտրոնի։

Սևանավանքի հին լուսանկարները մեծապես տարբերվում են այսօրվանից. նախկինում վանքն իսկապես գտնվում էր կղզու վրա։ Քսաներորդ դարում Սևանում ջրի մակարդակի զգալի իջեցման հետևանքով ցամաքային հատվածը կղզին միացրել է ափին, և այսպես է առաջացել այսօրվա թերակղզին։

Վանքին ծանոթանալուց հետո ժամանակ ենք թողնում զբոսանքի և լուսանկարների համար։ Այստեղից լավ է զգացվում Սևանի իրական մասշտաբը. պարզ եղանակին երևում են լճի հսկայական մակերեսը և շրջակա լեռնաշղթաները։ Սևանից հետո շարունակում ենք ճանապարհը դեպի հյուսիս, և սկսվում է ճանապարհի ամենագեղեցիկ հատվածներից մեկը։

Աստիճանաբար հեռանում ենք Գեղարքունիքից և ուղևորվում ենք դեպի Տավուշ։ Լեռնային հատվածից հետո ճանապարհը մեզ դուրս է բերում բոլորովին այլ բնական աշխարհ. հայտնվում են խիտ անտառներ, լեռները դառնում են կանաչ, իսկ օդը՝ ավելի խոնավ և զով։ Մենք մտնում ենք Հայաստանի ամենականաչ տարածաշրջաններից մեկի տարածք։

Դիլիջանը գտնվում է Աղստև գետի հովտում՝ անտառապատ լեռների մեջ։ Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտավորապես 1100–1500 մետր բարձրության վրա։ Կլիմայի, անտառների և լեռնային օդի շնորհիվ Դիլիջանը դեռևս ԺԹ–Ի դարերում զարգացել է որպես առողջարանային ուղղություն։ Այսօր շրջակա անտառների զգալի մասը մտնում է Դիլիջանի ազգային պարկի կազմի մեջ. հենց բնությունն է այս տարածաշրջանը դարձնում բոլորովին տարբեր Երևանից կամ Հայաստանի հարավից։

Դիլիջանը հաճախ ոչ պաշտոնապես անվանում են «հայկական Շվեյցարիա»՝ պատճառը հասկանալի է դառնում տարածաշրջան մտնելուն պես։ Այստեղ բոլորովին այլ լանդշաֆտ է՝ խիտ անտառներ, լեռնալանջեր, փոքրիկ լճեր, զով կլիմա և կանաչ կիրճեր։ Սակայն իրական Դիլիջանը հետաքրքիր է ոչ միայն բնությամբ. քաղաքն ունի իր ճարտարապետությունը, արհեստագործական ավանդույթները և հին առողջարանային քաղաքի մթնոլորտը։

Կանգ ենք առնում քաղաքի պատմական մասում, որտեղ պահպանվել և վերականգնվել է Դիլիջանի ԺԹ դարի ավանդական ճարտարապետությունը։ Քարե տներ, փայտե պատշգամբներ, փոքրիկ արհեստանոցներ և նեղ փողոցներ ստեղծում են բոլորովին այլ մթնոլորտ՝ սա լավ վայր է հանգիստ զբոսանքի, լուսանկարների և քաղաքին ծանոթանալու համար։

Հին Դիլիջանի ամենաճանաչելի վայրերից մեկը Շարամբեյան փողոցն է։ Այստեղ կարելի է տեսնել ավանդական փայտե պատշգամբներ և հին Դիլիջանին բնորոշ քաղաքային ճարտարապետության տարրեր, ինչպես նաև փոքրիկ արհեստագործական արհեստանոցներ և հուշանվերների խանութներ։ Ժամանակ ենք թողնում զբոսանքի և ազատ լուսանկարների համար։

Դիլիջանից հետո ուղևորվում ենք ազգային պարկի խորքային անտառները։ Ճանապարհն անցնում է լեռների և խիտ բուսականության միջով, և կանաչ կիրճերից մեկում հայտնվում է Հաղարծին վանքը՝ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության և բնության միաձուլման ամենագեղեցիկ օրինակներից մեկը։

Վանական համալիրը ձևավորվել է մոտավորապես Ժ–ԺԳ դարերում. տարբեր ժամանակաշրջաններում այստեղ կառուցվել են եկեղեցիներ, գավիթներ, ճաշարան և այլ վանական կառույցներ, իսկ համալիրը հատկապես ակտիվորեն զարգացել է ԺԲ–ԺԳ դարերում։ Վանքի պատմության հետ կապված է հայկական Բագրատունիների իշխանական տոհմը։

Համալիրի ամենահին հիմնական կառույցներից է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, որը վերաբերում է վանքի ձևավորման վաղ շրջանին։ Հետագայում նրա շուրջ հայտնվել են այլ շենքեր, և Հաղարծինն աստիճանաբար վերածվել է տարածաշրջանի խոշոր հոգևոր կենտրոնի։ Համալիրի ամենամեծ և ճարտարապետորեն ամենաարտահայտիչ եկեղեցին Սուրբ Աստվածածինն է՝ կառուցված 1281 թվականին. նրա բարձր գմբեթը լավ երևում է շրջակա անտառների միջից, և ճարտարապետական մանրամասների առատության պայմաններում տաճարը թվում է թեթև ու ներդաշնակ։

Առանձին ուշադրության է արժանի վանական ճաշարանը, որը կառուցվել է 1248 թվականին Մինաս ճարտարապետի կողմից։ Ներսի մեծ տարածությունը բաժանված է քարե հենարաններով՝ սա Հայաստանում այս տեսակի միջնադարյան վանական ճարտարապետության ամենահետաքրքիր պահպանված օրինակներից մեկն է։

Հաղարծին անվան հետ կապված է հանրահայտ մի լեգենդ. ըստ ավանդության, վանքի օծման ժամանակ նրա գմբեթի վրայով պտտվել են արծիվներ, և անունը երբեմն կապում են «արծիվների խաղը» փոխանցող հայերեն բառերի հետ։ Սա վանական գեղեցիկ լեգենդ է, որը դարձել է տեղական ավանդույթի մաս։

Վանքի հետևում պահպանվել է հայտնի հին ընկուզենու բունը, որի հետ կապված է մեկ այլ տեղական ավանդույթ։ Ասում են, որ եթե անցնես բնի անցքով և ցանկություն անես, այն կարող է իրականանալ։ Իհարկե, սա լեգենդ է, բայց հենց այդպիսի փոքրիկ պատմություններն են ճամփորդությունը կենդանի դարձնում։

Հաղարծինից հետո շարունակում ենք ճանապարհը Տավուշի անտառներով դեպի Գոշ գյուղը, որտեղ գտնվում է միջնադարյան Հայաստանի կրթական և հոգևոր ամենակարևոր կենտրոններից մեկը՝ Գոշավանքը։ Վանական համալիրը հիմնադրվել է ԺԲ դարի վերջին, և նրա պատմությունը սերտորեն կապված է հայ մեծանուն մտածող, գիտնական և իրավաբան Մխիթար Գոշի հետ։ Սկզբում վանքն անվանվել է Նոր Գետիկ, իսկ հետագայում՝ Մխիթար Գոշի մահից հետո, համալիրը ստացել է Գոշավանք՝ Գոշի վանք անունը։

Մխիթար Գոշը հայ միջնադարի ամենանշանավոր դեմքերից մեկն է։ Նա եղել է գիտնական, աստվածաբան, գրող և իրավաբան. հատկապես հայտնի է նրա «Դատաստանագիրքը»՝ միջնադարյան հայկական իրավական մտքի կարևորագույն հուշարձաններից մեկը։ Մխիթար Գոշի օրոք վանքը վերածվել է ոչ միայն կրոնական, այլև խոշոր կրթական կենտրոնի. այստեղ սովորել են աշակերտներ, ստեղծվել են ձեռագրեր և զարգացել է միջնադարյան հայկական գիտությունը։

Մինչև Գոշավանքը գոյություն ուներ մեկ այլ վանք՝ Գետիկը, որը ավերվել է երկրաշարժից։ Դրանից հետո Մխիթար Գոշը՝ Իվանե Զաքարյան իշխանի աջակցությամբ, հիմնադրել է նոր վանական կենտրոն, որտեղից էլ ծագել է սկզբնական անվանումը՝ Նոր Գետիկ։ Հետագայում այն հայտնի է դարձել որպես Գոշավանք։

Համալիրը ներառում է մի քանի եկեղեցի, գավիթ, մատուռներ և վանական դպրոցին ու գրադարանին առնչվող կառույցներ. հիմնական շենքերը վերաբերում են ԺԲ–ԺԳ դարերին։ Սակայն Գոշավանքի գլխավոր գանձերից մեկը նրա խաչքարերն են։ Վանքը հայտնի է իր հմտորեն փորագրված խաչքարերով, հատկապես հայտնի են Պողոս վարպետի՝ ԺԳ դարի վերջին ստեղծված աշխատանքները։ Զարդանախշն այնքան նուրբ և բազմաշերտ է, որ հեռվից թվում է, թե դա քար չէ, այլ իսկական ժանյակ. սա հայ միջնադարյան քարգործների վարպետության լավագույն օրինակներից մեկն է։

Հագեցած պատմական մասից հետո օրն ավարտում ենք բնության գրկում։ Ուղևորվում ենք դեպի Պարզ լիճ, թաքնված Դիլիջանի ազգային պարկի անտառների մեջ։ «Պարզ» անունը հայերենից թարգմանաբար նշանակում է «մաքուր» կամ «թափանցիկ»՝ սա փոքրիկ անտառային լիճ է, շրջապատված կանաչ բլուրներով։

Վանքերից հետո այստեղ երկար էքսկուրսիայի կարիք այլևս չկա՝ սա հանգստի վայր է։ Կարելի է շրջել լճի շուրջը, նստել ջրի մոտ, խմել սուրճ, նկարվել և պարզապես վայելել անտառի լռությունը։ Կախված սեզոնից՝ տարածքում կարող են գործել լրացուցիչ ատրակցիոններ և գործունեություններ, որոնք վճարվում են առանձին։

Պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հագեցած օրից հետո լիճը դառնում է երթուղու հանգիստ ավարտը։ Առավոտյան սկսել ենք հսկայական բարձրլեռնային Սևանից, իսկ ճամփորդությունն ավարտում ենք բոլորովին այլ լճի մոտ՝ փոքրիկ, հանգիստ և անտառների մեջ թաքնված։ Երկու լիճ մեկ օրում, և նրանք բոլորովին նման չեն միմյանց։

Սնունդը անհատական տուրի հիմնական արժեքի մեջ չի մտնում։ Ցանկության դեպքում կարելի է կազմակերպել կանգառ ճաշի համար՝ Դիլիջանում, Հաղարծինի շրջակայքում կամ երթուղու ռեստորաններից մեկում։ Անհատական ձևաչափում ռեստորանը և կանգառի տևողությունը կարելի է նախապես համաձայնեցնել։

Պարզ լճում հանգստանալուց հետո ուղևորվում ենք հետ՝ Երևան։ Ճամփորդության վերջում Amaras Tour-ի ավտոմեքենան Ձեզ հասցնում է ուղիղ Ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ այլ նախապես համաձայնեցված վայր։ Ճամփորդության մոտավոր տևողությունը 10–11 ժամ է։