Արարատից դեպի հնագույն Գեղարդ

Անհատական ճանապարհորդության գլխավոր առավելությունը մեծ խմբի և խմբային խիստ ժամանակացույցի բացակայությունն է։ Նշանակված ժամին ավտոմեքենան ժամանում է Երևանում ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ այլ համաձայնեցված վայր, և ձեզ պետք չէ ինքնուրույն հասնել ընդհանուր հավաքատեղի։ Երթուղին անցնում է միայն ձեզ և ձեր ընկերակիցների համար, ուստի ճանապարհին կարելի է ավելի ճկուն բաշխել ժամանակը տեսարժան վայրերի միջև, կատարել լրացուցիչ կանգառներ լուսանկարելու համար և ավելի երկար մնալ ձեր հավանած վայրերում։

Տուրի արժեքը հաշվարկվում է անհատապես և կախված է մասնակիցների քանակից, ավտոմեքենայի ընտրված կարգից՝ Standard, Comfort, Premium կամ Luxury, ընտրված ձևաչափից՝ տուր վարորդով կամ պրոֆեսիոնալ էքսկուրսավարով, ինչպես նաև լրացուցիչ ծառայություններից։ Ցանկության դեպքում տուրին կարելի է ավելացնել պրոֆեսիոնալ տեսանկարահանում դրոնով։

Մեր ճանապարհորդության առաջին ուղղությունը Արարատյան դաշտն է։ Երևանից հեռանալուն զուգընթաց մեր առջև բացվում է Հայաստանի ամենաճանաչելի բնապատկերներից մեկը՝ Արարատ լեռը։ Առաջին կանգառը գրեթե սահմանի մոտ է՝ հնագույն Խոր Վիրապ վանքը։ Խոր Վիրապը Հայաստանի ամենախորհրդանշական վայրերից է։ Նրա անունը նշանակում է «խորը զնդան»։ Հայ քրիստոնեական ավանդության համաձայն՝ հենց այստեղ Տրդատ III թագավորը Գրիգոր Լուսավորչին նետեց խոր վիրապը, որտեղ նա անցկացրեց մոտ 13 տարի։ Հետագայում Գրիգորն ազատ արձակվեց և վճռորոշ դեր խաղաց IV դարի սկզբին Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման գործում։ Այսօր այցելուները կարող են իջնել այդ պատմության հետ կապված ստորգետնյա վիրապը։

Սակայն Խոր Վիրապը հայտնի է ոչ միայն իր հոգևոր պատմությամբ։ Հենց այստեղից է բացվում Մեծ և Փոքր Արարատների ամենահայտնի տեսարաններից մեկը, իսկ պարզ եղանակին լեռը թվում է շատ մոտ։ Անհատական ձևաչափով այստեղ շտապելու կարիք չկա․ բավարար ժամանակ ենք թողնում վանքին ծանոթանալու, զբոսնելու և լուսանկարվելու համար։ Պրոֆեսիոնալ էքսկուրսավար ընտրելու դեպքում կլսեք նաև մանրամասն պատմություն վանքի, Գրիգոր Լուսավորչի և Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման մասին։

Խոր Վիրապից հետո փոխում ենք ուղղությունը և մեկնում Ազատի ջրամբար։ Սա բոլորովին այլ բնապատկեր է․ ջուրն այստեղ շրջապատված է չոր հրաբխային լեռներով և ժայռոտ լանջերով, իսկ տարվա եղանակից և լուսավորությունից կախված՝ ջրամբարի գույնն անընդհատ փոխվում է։ Սա երթուղու ամենագեղեցիկ բնական լուսանկարչական վայրերից մեկն է։ Անհատական տուրում նախատեսված է կանգառ անվտանգ համայնապատկերային կետում։ Եթե եղանակային պայմաններն ու թռիչքների կանոնները թույլ են տալիս, հենց այստեղ կարելի է կազմակերպել տպավորիչ տեսանկարահանում դրոնով։

Հաջորդ մեծ կանգառը Գառնիի հնագիտական համալիրն է։ Այս տարածքի պատմությունը զգալիորեն ավելի հին է, քան հանրահայտ տաճարը․ հնագիտական գտածոները վկայում են, որ մարդն այստեղ բնակվել է դեռ նախապատմական ժամանակներում։ Համալիրի գլխավոր տեսարժան վայրը մ․թ․ I դարի տաճարն է։ Այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմության բոլորովին այլ էջ՝ քրիստոնեության ընդունումից առաջվա դարաշրջանը։ Տաճարը կանգնած է Ազատ գետի կիրճի վերևում՝ բարձր սարահարթի վրա, և շրջապատված է բազալտե ժայռերով։ Համալիրի տարածքում պահպանվել են նաև հին ամրոցի, արքունի շինությունների և խճանկարազարդ հատակով բաղնիքի մնացորդներ։ Այս վայրը թույլ է տալիս բառացիորեն անցնել հին նախաքրիստոնեական Հայաստանից դեպի երթուղու հաջորդ մասը՝ քրիստոնեական Գեղարդ։

Գառնիից իջնում ենք Ազատ գետի կիրճը։ Այստեղ է գտնվում Հայաստանի ամենաարտասովոր բնության հուշարձաններից մեկը՝ Քարերի սիմֆոնիան, որը կոչվում է նաև Բազալտե երգեհոն։ Կիրճի վերևում վեր են խոյանում հսկայական բնական բազալտե սյուներ։ Դրանցից շատերն ունեն հնգանիստ և վեցանիստ ձև և իսկապես հիշեցնում են հսկա երգեհոնի խողովակներ։ Չնայած գրեթե կատարյալ երկրաչափությանը՝ սա մարդու ձեռքի գործ չէ․ նման կառույցները ձևավորվել են հրաբխային ապարում ընթացած բնական երկրաբանական գործընթացների արդյունքում։ Այստեղ նախատեսված է զբոսանք կիրճով և ժամանակ լուսանկարների համար։

Ճանապարհորդության եզրափակիչ պատմական կետը Գեղարդավանքն է։ Այն միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ակնառու գործերից մեկն է։ Վանքի պատմությունը սկսվում է վաղ քրիստոնեական շրջանից։ Սկզբնապես վանքը կոչվում էր Այրիվանք՝ «Քարայրի վանք»։ Ներկայիս ճարտարապետական համալիրը հիմնականում ձևավորվել է XIII դարում։ Գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է 1215 թվականին։

Սակայն Գեղարդի ամենաարտասովոր առանձնահատկությունը ներսում է։ Եկեղեցիների, մատուռների և տապանատների մի մասը կառուցված չէ առանձին քարերից․ սրահները բառացիորեն փորված են անմիջապես ժայռի մեջ։ Այստեղ հատկապես լավ է զգացվում ճարտարապետության և շրջակա բնության միաձուլումը։ Բարձր ժայռերը գրեթե շրջապատում են վանքը։ Գեղարդավանքը Ազատ գետի վերին հովտի հետ միասին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Համալիրի ժայռափոր հատվածներից մեկում գտնվում է սուրբ աղբյուր։ Այն պաշտվել է դեռ քրիստոնեության տարածումից առաջ, իսկ հետագայում դարձել է վանական ավանդության մաս։ Հենց այս աղբյուրի մոտ է առաջացել վաղ վանքը։ «Գեղարդ» բառը հայերեն նշանակում է «նիզակ»։ Անունը կապված է այն Նիզակի մասին քրիստոնեական ավանդության հետ, որով խոցվել է Քրիստոսը։ Մասունքը երկար ժամանակ պահվել է վանքում, որի շնորհիվ վանքը ստացել է իր ներկայիս անունը՝ Գեղարդավանք՝ «Նիզակի վանք»։

Գեղարդ այցելելուց հետո վերադառնում ենք Երևան։ Ճանապարհորդության ավարտին ավտոմեքենան ձեզ տեղափոխում է ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ այլ նախապես համաձայնեցված վայր։ Ճանապարհորդության ընդհանուր տևողությունը մոտավորապես 8–9 ժամ է։